Podstawy edukacji włączajacej
Systemy edukacji włączającej doceniają unikalny wkład uczniów ze wszystkich środowisk w życie klasy. Umożliwiają one różnorodnym grupom rozwijanie się ramię w ramię, z korzyścią dla wszystkich. Choć wizja jest jasna, realny postęp wymaga czasu oraz zaangażowania na każdym poziomie.
-
Na poziomie szkoły: Nauczyciele muszą być odpowiednio przeszkoleni, budynki dostosowane, a materiały edukacyjne dostępne dla wszystkich.
-
Na poziomie społeczności lokalnej: Należy przeciwdziałać uprzedzeniom oraz zwiększać świadomość korzyści płynących z edukacji włączającej.
-
Na poziomie krajowym: W Polsce oraz w całej Unii Europejskiej ustawodawstwo krajowe powinno być zgodne z
Konwencją ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami (CRPD)
oraz zasadami UE, w tym
Europejskim Filarem Praw Socjalnych
.
Obejmuje to:
- zapewnienie, że środki finansowe trafiają tam, gdzie są najbardziej potrzebne;
- inwestowanie w przygotowanie nauczycieli oraz ich ciągłe wsparcie;
-
zbieranie i wykorzystywanie danych w celu sprawdzenia,
czy polityki rzeczywiście docierają do najbardziej
marginalizowanych uczniów.
Dlaczego edukacja włączająca ma znaczenie
- Ponieważ wspiera naukę wszystkich uczniów.
- Ponieważ redukuje uprzedzenia i wzmacnia integrację społeczną.
- Ponieważ przygotowuje dzieci z niepełnosprawnościami do uczestnictwa w życiu społecznym i gospodarczym.
- Ponieważ wymaga wykwalifikowanych nauczycieli, usług wsparcia i bezpiecznego środowiska edukacyjnego.
- Ponieważ wymaga współpracy między rodzicami, szkołami a organizacjami działającymi na rzecz osób z niepełnosprawnościami.
Dostępność w edukacji
Dostępność w edukacji zapewnia, że wszyscy uczniowie – w tym osoby
z niepełnosprawnościami – mogą skutecznie uczestniczyć w procesie
kształcenia. Uczniowie z niepełnosprawnościami często napotykają
różnorodne bariery, które mogą obejmować:
- Zaburzenia sensoryczne (np. utrata słuchu lub wzroku)
- Zaburzenia uczenia się (takie jak dysleksja, ADHD czy autyzm)
- Niepełnosprawności fizyczne i ruchowe
Dostępność wykracza jednak poza samo uwzględnianie niepełnosprawności.
Obejmuje projektowanie edukacji w sposób włączający wszystkich uczniów,
niezależnie od ich pochodzenia, potrzeb czy stylu uczenia się.
Prawdziwie dostępna edukacja oznacza, że środowiska edukacyjne,
narzędzia oraz metody nauczania są projektowane tak, aby promować
równość, godność i sukces każdego ucznia.
Takie podejście obejmuje nie tylko dostępną infrastrukturę, lecz także:
- technologie wspomagające;
- odpowiednie wsparcie dla nauczycieli;
-
budowanie świadomości wśród rówieśników w celu tworzenia
pełnej szacunku i włączającej kultury uczenia się;
-
uwzględnianie zróżnicowanych cech uczniów, takich jak pochodzenie
etniczne, rasa, sprawność, wiek, płeć, znajomość języka oraz style
uczenia się;
-
jasne określanie kluczowych efektów uczenia się oraz umożliwienie
uczniom prezentowania swoich umiejętności na różne sposoby;
-
zgodność z powszechnie uznanymi zasadami skutecznego nauczania.
Działania na rzecz dostępnej edukacji są wspierane przez Unię Europejską
oraz dokument Komisji Europejskiej
Plan działań na rzecz integracji i włączenia społecznego na lata 2021–2027
,
który promuje podejście obejmujące całe społeczeństwo.
Przedwczesne porzucenie nauki
Przedwczesne porzucenie nauki jest ściśle związane z wyższym ryzykiem bezrobocia, wykluczenia społecznego oraz gorszego stanu zdrowia. Młodzi ludzie mogą przedwcześnie rezygnować z edukacji i szkoleń z różnych powodów, w tym z powodu trudności osobistych lub rodzinnych, problemów w uczeniu się czy niestabilnej sytuacji społeczno-
ekonomicznej. Dodatkowo czynniki związane z samym systemem edukacji, takie jak środowisko szkolne czy jakość relacji między nauczycielem a uczniem, również mogą wpływać na decyzję o przerwaniu nauki.
Ograniczanie liczby osób przedwcześnie kończących naukę wymaga skoordynowanej współpracy systemu edukacji, usług
społecznych oraz wsparcia młodzieży. Nauczyciele odgrywają kluczową rolę w zapobieganiu przedwczesnemu porzucaniu edukacji. Potrzebują oni umiejętności takich jak:
- Zarządzanie klasą i jej różnorodnością,
- Stosowanie praktyk włączających uczniów o zróżnicowanych potrzebach,
- Budowanie relacji,
- Rozwiązywanie konfliktów i przeciwdziałanie przemocy rówieśniczej,
- Identyfikowanie i reagowanie na czynniki ryzyka związane z przedwczesnym kończeniem nauki.
Włączenie społeczne
Migranci, kobiety, osoby z grupy NEET (młodzież pozostająca poza zatrudnieniem, edukacją i szkoleniem) oraz grupy
defaworyzowane często napotykają wiele barier, w tym:
- Ograniczone możliwości dialogu międzykulturowego i wzajemnego zrozumienia,
- Nierówny dostęp do edukacji, kultury i życia publicznego,
- Głęboko zakorzenione wykluczenie i marginalizację ekonomiczną.
Dzięki działaniom włączającym oraz inicjatywom opartym na zaangażowaniu społeczności możemy budować mosty międzykulturowe i wzmacniać pozycję jednostek na wszystkich poziomach. Tam, gdzie różnorodność jest doceniana, a równy udział jest wspierany, rozwija się kapitał międzykulturowy – a wraz z nim spójność społeczna i potencjał innowacyjny całej społeczności.
Uczenie się przez całe życie
Ludzie angażują się w proces uczenia się przez całe życie z różnych powodów,
między innymi: aby poprawić swoje perspektywy zawodowe, rozwijać się osobiście
i zawodowo oraz zdobywać uniwersalne umiejętności, takie jak krytyczne myślenie.
Poza korzyściami indywidualnymi, kształcenie dorosłych odgrywa istotną rolę
w wzmacnianiu spójności społecznej i promowaniu aktywnego obywatelstwa.
Pandemia COVID-19, wraz z trwającą transformacją cyfrową i ekologiczną,
znacząco zmieniła sposób, w jaki żyjemy, uczymy się i pracujemy.
W efekcie jednostki muszą nieustannie uzupełniać swoją wiedzę,
umiejętności i kompetencje, aby zmniejszyć lukę między tradycyjną
edukacją a zmieniającymi się wymaganiami współczesnego rynku pracy.
W odpowiedzi na te potrzeby uczenie się przez całe życie stało się
priorytetem strategicznym w ramach
Europejskiego Obszaru Edukacji na lata 2021–2030
.
Program ten wyznacza wspólną wizję rozwoju uczenia się przez całe życie
w Europie do 2030 roku, wzywając do znaczącego zwiększenia wszystkich
form edukacji – formalnej, pozaformalnej, a nawet nieformalnej.
Edukacja dorosłych w formach pozaformalnych
Zakorzeniona w myśli duńskiego intelektualisty N.F.S. Grundtviga,
pozaformalna edukacja dorosłych to coś więcej niż przekazywanie wiedzy –
to przestrzeń rozwoju, budowania relacji i odnajdywania sensu.
Ta tradycja jest kontynuowana poprzez:
- Zajęcia wieczorowe i uniwersytety ludowe,
- Inicjatywy prowadzone przez organizacje pozarządowe,
-
Rozwój osobisty, edukację obywatelską oraz kształtowanie
kompetencji na całe życie.
Wszystko to wzmacnia spójność społeczną, zwiększa szanse na zatrudnienie
i wspiera aktywne obywatelstwo.
Europejski Obszar Edukacji 2021–2030 podkreśla znaczenie edukacji dorosłych,
uznając ją za klucz do:
- Zmniejszania luki między edukacją a współczesnym rynkiem pracy,
- Wspierania transformacji ekologicznej i cyfrowej,
-
Rozwijania krytycznego myślenia, sprawczości i kompetencji
przywódczych.
Podnoszenie kwalifikacji to nie tylko kwestia technologii – to
przede wszystkim budowanie elastycznych, odpornych i świadomych ludzi,
gotowych na wyzwania przyszłości.
Silver Society: doświadczenie jest na wagę złota
W starzejących się społeczeństwach
pokolenie 55+ staje się realną siłą napędową zmian –
nie grupą, którą należy „wycofać”, ale taką, którą warto ponownie
aktywizować.
- W wielu gospodarkach odpowiada już za ponad 40% siły nabywczej.
- Niesie ze sobą ogromny zasób wiedzy, doświadczenia i stabilności.
Dziś starsi profesjonaliści i „srebrni przedsiębiorcy”
podważają przestarzałe wyobrażenia o pracy i emeryturze.
Zakładają firmy, mentorują młodsze pokolenia, uczą się dalej
i wnoszą realny wkład w życie społeczne oraz gospodarcze.
Aby w pełni wykorzystać ten potencjał, potrzebujemy włączających
systemów, edukacji przez całe życie oraz współpracy
międzypokoleniowej. Ucząc się od siebie, wszyscy idziemy naprzód –
z większą mądrością, odpornością i wspólną wizją sukcesu
niezależnie od wieku.